TCK 191 Denetimli Serbestlik İhlali: Dava Ne Zaman Açılır?

TCK m.191 kapsamındaki ilk soruşturmada kural olarak beş yıl süreyle kamu davasının açılması ertelenir ve en az bir yıl denetimli serbestlik uygulanır. Yükümlülüklere veya tedavi gereklerine uygun davranmamakta ısrar edilmesi, erteleme içinde yeniden kullanmak amacıyla madde satın alınması, kabul edilmesi ya da bulundurulması veya uyuşturucu kullanılması halinde kamu davası açılır. Tek bir davete gitmemek her durumda “ısrar” değildir. Ayrıca kararın usulüne uygun bildirilmemesi, kanun yolu bilgisinin eksikliği ve ikinci eylemin zamanı sonucu değiştirebilir.

TCK 191 kapsamındaki temel süreç#

Türk Ceza Kanunu m.191, kullanmak amacıyla uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alma, kabul etme, bulundurma ya da kullanma fiili için iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası öngörür. Ancak ilk soruşturmada, CMK m.171'deki genel şartlar aranmaksızın beş yıl kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilir.

Erteleme süresinde en az bir yıl denetimli serbestlik uygulanır. Denetim, müdürlüğün teklifi veya Cumhuriyet savcısının kararıyla altışar aylık dönemler halinde en fazla iki yıl daha uzatılabilir. Gerek görülürse tedavi uygulanabilir. Cumhuriyet savcısı, erteleme boyunca kullanımı belirlemek amacıyla yılda en az iki kez ilgili kuruma sevk kararı verir.

Erteleme süresi ihlalsiz tamamlanırsa kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir. Dolayısıyla denetim programına düzenli uyum yalnız infaz bakımından değil, soruşturmanın dava açılmadan kapanması bakımından da belirleyicidir.

Hangi davranışlar ihlal sayılır?#

TCK m.191/4 üç ihlal grubu düzenler:

Yükümlülüklere veya uygulanan tedavinin gereklerine uygun davranmamakta ısrar etmek.
Erteleme süresinde tekrar kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın almak, kabul etmek ya da bulundurmak.
Erteleme süresinde uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanmak.

“Israr”, tek bir devamsızlıkla aynı değildir. Davetin usulüne uygun tebliği, mazeret, yeniden çağrı, uyarının içeriği ve davranışın tekrarı incelenmelidir. Buna karşılık yeni kullanım veya kullanmak için bulundurma m.191/4-b ve c kapsamında ayrıca ısrar aranmasını gerektirmeyen ihlal nedenleridir.

Bir kez imza atmaya gitmemek davayı açtırır mı?#

Tek bir çağrıya uymama otomatik olarak ısrar sayılmaz. Dosyada kişinin yükümlülüğü bildiği, geçerli bir mazereti olmadığı, sonuçları hakkında uyarıldığı ve buna rağmen uyumsuzluğu sürdürdüğü gösterilmelidir. Mahkeme ısrar şartının oluşmadığını düşünürse, ilk fiil suç olmaktan çıkmadığı için beraat yerine kovuşturma şartının gerçekleşmesini beklemek üzere durma kararı gündeme gelir.

Tebligat ve kanun yolu bildirimi neden önemlidir?#

Kamu davasının açılmasının ertelenmesi ile denetimli serbestlik kararına karşı başvuru yolu, merci, süre ve başvuru şekli kişiye açıkça bildirilmelidir. Yargıtay 10. Ceza Dairesinin 12 Mayıs 2026 tarihli kararı, kanun yolu bildirimi eksik olduğu için kesinleşmeyen erteleme kararına dayanılarak denetimin başlatılamayacağını ve yükümlülük ihlalinden söz edilemeyeceğini kabul etti.

Bu nedenle yalnız “tebligat yapıldı” kaydı yeterli olmayabilir. Tebliğ mazbatası, karar metni, kanun yolu açıklaması, çağrı yazıları ve uyarılar birlikte incelenmelidir. Adres değişikliği varsa ilgili birimlere gecikmeden bildirim yapılması, sonradan ortaya çıkabilecek tebligat tartışmasını azaltır.

Erteleme süresinde yeniden kullanım ayrı dava olur mu?#

Kural olarak hayır. TCK m.191/5'e göre erteleme sürerken yeniden kullanma, kullanmak için satın alma, kabul etme veya bulundurma, ilk ertelemenin ihlali sayılır; ayrı soruşturma ve kovuşturma konusu yapılmaz. Yeni olay ilk dosyaya bildirilerek m.191/4 uyarınca kamu davasının açılması sürecinde değerlendirilir.

Ancak m.191/4 nedeniyle ilk kamu davası açıldıktan sonra aynı suçun tekrar işlendiği iddiası varsa, yeni soruşturmada yeniden erteleme kararı verilemez. Eylemlerin erteleme kararından önce mi, erteleme süresinde mi yoksa kamu davası açıldıktan sonra mı gerçekleştiği bu nedenle mutlaka zaman çizelgesine bağlanmalıdır.

Süreler ve itiraz#

Kamu davasının açılmasının ertelenmesi beş yıldır. Denetimli serbestlik en az bir yıldır ve toplamda üç yıla kadar uzatılabilir. Karar ve tebligatta gösterilen kanun yolu ile süre dikkatle kontrol edilmelidir; eksik veya yanıltıcı bildirim kesinleşmeyi etkileyebilir.

Denetimli serbestlik müdürlüğünün çağrısına sağlık, tutukluluk, askerlik veya belgelenebilir başka bir zorunluluk nedeniyle uyulamamışsa mazeret en kısa sürede yazılı sunulmalıdır. Sadece sözlü bilgiye güvenilmemeli, başvuru ve eklerin alındı kaydı saklanmalıdır.

Uygulamalı örnek#

C hakkında ilk kullanım olayı nedeniyle beş yıllık erteleme ve bir yıllık denetim kararı verilir. Kararda itiraz süresi ve başvuru şekli yazmaz; buna rağmen denetim başlatılır ve C'nin ilk çağrıya gitmemesi üzerine dava açılır. Burada önce kararın usulüne uygun kesinleşip kesinleşmediği, ardından tek devamsızlığın ısrar oluşturup oluşturmadığı incelenir.

D ise karar kendisine usulüne uygun bildirildikten ve programa başladıktan sonra iki kez geçerli mazeret olmadan görüşmeye gitmez, yazılı uyarıya rağmen programı terk eder. Bu olayda ısrar koşulunun oluştuğu kabul edilebilir. D ayrıca erteleme sürerken yeniden uyuşturucu kullanırsa bu fiil ilk erteleme bakımından ihlal olur; m.191/5 gereği kural olarak bağımsız ikinci dava yapılmaz.

Okuyucu için yapılacaklar listesi#

Erteleme ve denetimli serbestlik kararının tam örneğini alın.
Tebliğ tarihini, tebliğ adresini ve kanun yolu bildiriminin içeriğini kontrol edin.
Tüm çağrı kağıtlarını, imza çizelgelerini ve görüşme kayıtlarını saklayın.
Katılamadığınız işlem için mazereti belgeleyip yazılı olarak derhal sunun.
İhlal iddiasındaki her eylemi tarih sırasına koyun.
Yeni kullanım iddiasının erteleme öncesi, erteleme içi veya dava sonrası olup olmadığını belirleyin.
Aynı kişi hakkında birden fazla erteleme veya dava dosyası varsa dosya numaralarını birlikte inceleyin.
Sağlık ve test kayıtlarının hangi usulle alındığını, örnek bütünlüğünü ve raporları kontrol edin.

Güncel ve doğrudan ilgili kararlar#

Yargıtay 10. Ceza Dairesi, 12.05.2026, E.2025/1680, K.2026/6763#

Sanık hakkında verilen erteleme kararında kanun yolu ve merci gösterilmiş, fakat başvuru süresi ile şekli açıklanmamıştı. Daire, usulüne uygun kanun yolu bildirimi yapılmadığından kararın kesinleşmediğini; denetimli serbestlik infazının başlayamayacağını ve müdürlük işlemlerinin ihlal sonucu doğurmayacağını kabul etti. Birden fazla dosya ve eylemin usulüne uygun kesinleşen ilk erteleme esas alınarak zamanlarına göre birlikte değerlendirilmesi gerektiğini belirtti ve mahkumiyetleri kanun yararına bozdu. Tam karar

Yargıtay 21. Ceza Dairesi, 22.03.2016, E.2016/1407, K.2016/2676#

Dosyada sanık tek bir tebligata uymadığı için dava açılmış; ilk derece mahkemesi ısrarın oluşmadığını belirleyerek beraat vermişti. Daire görevsizlik kararı vermekle birlikte, kanun yararına bozma isteminde açıklanan temel usul sorununu tam metinde aktardı: ısrar şartı oluşmadığında fiil suç olmaktan çıkmadığı için beraat değil, kovuşturma şartını beklemek üzere durma kararı tartışılmalıdır. Karar, tek devamsızlık ile ısrarın aynı olmadığını gösteren doğrudan bir örnektir. Tam karar

Yargıtay 10. Ceza Dairesi, 03.04.2017, E.2015/5175, K.2017/1312#

İlk eylem hakkında erteleme devam ederken meydana gelen ikinci kullanma fiili için ayrı soruşturma ve dava açılmıştı. Daire, TCK m.191/5 uyarınca erteleme içindeki ikinci fiilin ihlal sayıldığını ve ayrı kovuşturma konusu yapılamayacağını belirtti. Ayrı açılan dosyanın ilk fiile ilişkin dosyayla birleştirilmesi gerektiğini açıkladı. Alt sorun bakımından kararın sonucu, erteleme içindeki tekrar kullanımın kural olarak bağımsız ikinci suç dosyası değil ilk ertelemenin ihlali olduğudur. Tam karar

Kararların soruya verdiği net cevap#

TCK 191 denetimli serbestliğinde tek bir mazeretli veya usulsüz çağrıya uymama otomatik dava nedeni değildir; yükümlülüğe aykırılıkta ısrar ve geçerli bir bildirim süreci aranır. Usulüne uygun kesinleşmemiş erteleme kararına dayanılarak ihlal oluşturulamaz. Erteleme içinde yeniden kullanım ise ısrardan bağımsız bir ihlal nedenidir ve kural olarak ayrı dava değil ilk erteleme dosyasında değerlendirilir.

Sık sorulan sorular#

Denetimli serbestlik kaç yıl sürer?#

TCK m.191 kapsamında en az bir yıl uygulanır. Altışar aylık dönemlerle en fazla iki yıl daha uzatılabilir. Kamu davasının açılmasının ertelenmesi ise beş yıldır.

İlk çağrıya gitmezsem dava hemen açılır mı?#

Tek devamsızlık her durumda ısrar değildir. Usulüne uygun tebligat, uyarı, mazeret ve davranışın tekrarı incelenir. Ancak çağrıyı görmezden gelmek yerine mazereti yazılı ve belgeli sunmak gerekir.

Tekrar testin pozitif çıkması ne olur?#

Erteleme süresindeki yeni kullanım m.191/4 kapsamında ihlal sayılabilir ve kamu davası açılmasına yol açabilir. Numune alma, analiz ve raporlama usulü somut dosyada ayrıca incelenir.

İkinci kullanım için ayrı ceza davası açılır mı?#

İkinci fiil erteleme süresindeyse m.191/5 uyarınca kural olarak ayrı soruşturma ve kovuşturma yapılmaz; ihlal olarak ilk dosyada değerlendirilir. İlk dava açıldıktan sonraki yeni fiilde ise m.191/6 devreye girer.

İç bağlantı önerileri#

Son hukuki kontrol tarihi: 8 Eylül 2026

Kaynakça#

Bilgilendirme notu

Bu metin genel hukuki bilgi amacıyla hazırlanmıştır. Somut uyuşmazlığın özellikleri, süreler ve başvuru yolu ayrıca değerlendirilmelidir.