Saklı pay nedir ve tenkis davası nasıl açılır?

Saklı pay, miras bırakanın ölüme bağlı tasarrufları veya belirli karşılıksız kazandırmalarıyla ortadan kaldıramayacağı asgari miras hakkıdır. 1 Eylül 2026 itibarıyla altsoyun saklı payı yasal payının yarısı, anne ve babanın her birinin saklı payı yasal payının dörtte biri; sağ kalan eşin saklı payı ise birlikte mirasçı olduğu zümreye göre yasal payının tamamı veya dörtte üçüdür. Kardeşlerin saklı payı yoktur.

Kimler saklı pay sahibidir?#

Türk Medeni Kanunu m. 506 üç grubu korur:

• Altsoy: Çocuklar; çocuk ölmüşse onun yerine geçen torunlar.
• Anne ve baba: Yasal mirasçı oldukları durumda her biri için yasal payın dörtte biri.
• Sağ kalan eş: Altsoy veya anne-baba zümresiyle birlikte mirasçıysa yasal payının tamamı; diğer hallerde yasal payının dörtte üçü.

Kardeşler, yeğenler, büyükanne ve büyükbabalar yasal mirasçı olabilseler de saklı pay sahibi değildir.

Saklı pay nasıl hesaplanır?#

Hesap yalnız tapuda görünen malların toplanması değildir. Önce net tereke belirlenir:

1. Ölüm tarihindeki para, taşınmaz, araç, şirket payı ve alacaklar belirlenir.
2. Tenkis ve denkleştirmeye tabi bazı sağlar arası kazandırmalar hesaba eklenir.
3. Miras bırakanın borçları, cenaze giderleri, tereke yazımı ve kanunda sayılan diğer pasifler düşülür.
4. Mirasçının yasal payı ve bu paya uygulanacak saklı pay oranı hesaplanır.
5. Mirasçının fiilen aldığı değer saklı payın altında kalıyorsa eksik kısım belirlenir.

Değerleme, kural olarak mirasın açıldığı tarihteki değerler üzerinden yapılır; bölünmez malın seçimlik sonuçları ve karar tarihine yakın değerleme gibi teknik aşamalar ayrıca uygulanır.

Tenkis davası ne sağlar?#

Türk Medeni Kanunu m. 560 uyarınca saklı payının karşılığını alamayan mirasçı, tasarruf edilebilir kısmı aşan kazandırmaların yasal sınıra indirilmesini isteyebilir. Tenkis, kazandırmanın tamamını otomatik olarak geçersiz kılmaz; yalnız ihlal oranında sonuç doğurur.

Önce ölüme bağlı tasarruflar, yeterli olmazsa kanundaki sıra içinde tenkise tabi sağlar arası kazandırmalar dikkate alınır. Davalı da saklı pay sahibi bir mirasçıysa yalnız kendi saklı payını aşan kazandırma ölçüsünde sorumluluk gündeme gelir.

Tenkis ile mirastan mal kaçırma arasındaki fark#

Tenkiste kazandırma geçerlidir; tartışma, bu geçerli kazandırmanın saklı payı aşıp aşmadığıdır. Muris muvazaasında ise tapuda satış gibi gösterilen işlemin gerçek iradeyi gizlediği ve şekil nedeniyle geçersiz olduğu ileri sürülür. Aynı olayda hukuki şartları varsa talepler terditli kurulabilir; fakat ispat konuları ve sonuçları farklıdır.

Süre, görevli ve yetkili mahkeme#

Türk Medeni Kanunu m. 571 uyarınca tenkis davası:

• Saklı pay ihlalinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl,
• Her halde vasiyetnamede açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından itibaren on yıl

içinde açılmalıdır. Bunlar hak düşürücü süredir. Tenkis iddiası, şartları varsa def’i olarak her zaman ileri sürülebilir.

Görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesi, kesin yetkili mahkeme miras bırakanın son yerleşim yeri mahkemesidir. Tenkis davası ortaklığın giderilmesi davası olmadığından özel dava şartı arabuluculuğa tabi değildir.

Uygulama örneği#

Miras bırakan geride eşi ve iki çocuğunu bırakmış, net tereke değeri 12 milyon TL olarak hesaplanmıştır. Eşin yasal payı 1/4, her çocuğun yasal payı 3/8’dir. Eşin saklı payı bu durumda yasal payının tamamı olan 3 milyon TL; her çocuğun saklı payı yasal payının yarısı olan 2 milyon 250 bin TL’dir. Miras bırakan tüm malvarlığını vasiyetnameyle üçüncü kişiye bırakmışsa, saklı pay sahipleri kendi eksik kalan tutarları ölçüsünde tenkis talep edebilir. Bu sade örnekte borç, önceki kazandırma ve değerleme farkı bulunmadığı varsayılmıştır.

Kısa karar özeti#

Yargıtay 16. Hukuk Dairesi, 03.07.2012, E. 2012/4965, K. 2012/5895, vasiyet edilen taşınmaz nedeniyle açılan tenkis davasındaki hesabı incelemiştir. Mahkeme temlik dışı terekeyi ve ölüm tarihindeki değerleri tam araştırmadan tenkis alacağına hükmetmiştir. Daire; aktif ve pasiflerin belirlenmesi, net tereke ile sabit tenkis oranının hesaplanması, bölünmezlik ve davalının seçim hakkının değerlendirilmesi gerektiği gerekçesiyle kararı bozmuştur. Somut ilke, saklı pay hesabının yalnız dava konusu malın değerine bakılarak yapılamamasıdır.

Okuyucu için yapılacaklar listesi#

• Tüm tereke aktif ve pasiflerini listeleyin.
• Miras bırakanın yaşamındaki bağış ve devirleri tarihleriyle belirleyin.
• Vasiyetnamenin açılma ve ihlali öğrenme tarihlerini kaydedin.
• Her mirasçının yasal payı ile saklı payını ayrı hesaplayın.
• Muris muvazaası, denkleştirme ve tenkis ihtimallerini karıştırmayın.
• Bir ve on yıllık hak düşürücü süreleri kontrol edin.

Sık sorulan sorular#

Kardeşin saklı payı var mı?#

Hayır. Kardeş bazı durumlarda yasal mirasçı olabilir; ancak TMK m. 506 kapsamında saklı pay sahibi değildir.

Her bağış tenkise tabi midir?#

Hayır. Sağlar arası kazandırmanın TMK m. 565 kapsamına girip girmediği ve saklı payı ihlal kastı somut işleme göre incelenir.

Tenkis davasında taşınmaz mutlaka geri alınır mı?#

Hayır. Bölünebilirlik, sabit tenkis oranı ve davalının seçim hakkına göre ayni veya para sonucu doğabilir.

İç bağlantı önerileri#

• Mirastan Mal Kaçırma Nasıl İspatlanır?
• Vasiyetname Nasıl İptal Edilir?
• Eş ve Çocukların Miras Payı Nasıl Hesaplanır?

Kaynakça#

• Türk Medeni Kanunu m. 505-571
• Yargıtay 16. HD, 03.07.2012, E. 2012/4965, K. 2012/5895 – tam metin YARGI PRO üzerinden doğrulandı.

Son hukuki kontrol tarihi: 1 Eylül 2026