Vasiyetname; düzenlendiği sırada miras bırakanın tasarruf ehliyeti yoksa, yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama altında yapılmışsa, içeriği hukuka ya da ahlaka aykırıysa veya kanuni şekle uyulmamışsa asliye hukuk mahkemesinde iptal edilebilir. Vasiyetname kendiliğinden yok sayılmaz; süresi içinde dava açılması gerekir. Saklı pay ihlali ise tek başına iptal değil, kural olarak tenkis sebebidir.
Vasiyetnamenin iptal sebepleri nelerdir?#
Türk Medeni Kanunu m. 557 dört temel iptal sebebi öngörür:
- Vasiyetname sırasında tasarruf ehliyetinin bulunmaması
- Yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama
- Tasarrufun içeriğinin, bağlı koşulun veya yüklemenin hukuka ya da ahlaka aykırı olması
- Kanunda öngörülen şekil kurallarına uyulmaması
İleri yaş tek başına ehliyetsizlik midir?#
Hayır. Yaşlılık, hastalık tanısı veya işlem günü sağlık raporu bulunmaması tek başına vasiyetnameyi geçersiz kılmaz. İncelenecek husus, kişinin tam olarak vasiyetnameyi yaptığı tarihte işlemin anlam ve sonuçlarını kavrayıp kavrayamadığıdır.
Bu nedenle hastane kayıtları, aile hekimi ve uzman raporları, kullanılan ilaçlar, önceki vesayet dosyaları, noter gözlemi ve tanıklar birlikte değerlendirilir. Uyuşmazlık teknik tıbbi inceleme gerektiriyorsa işlem tarihine dönük uzman raporu alınır.
Şekil eksikliği nasıl değerlendirilir?#
Resmi vasiyetname, el yazılı vasiyetname ve olağanüstü koşullardaki sözlü vasiyetnamenin şartları farklıdır. El yazılı vasiyetnamenin baştan sona miras bırakanın el yazısıyla yazılması, yıl-ay-gün tarihini ve imzayı içermesi gerekir. Bilgisayarda yazılmış metnin yalnız imzalanması, el yazılı vasiyetnamenin şeklini karşılamaz.
Resmi vasiyetnamede resmi memur ve tanıklara ilişkin kurallar; sözlü vasiyetnamede ise olağanüstü durum, iki tanık ve sonradan belgeleme koşulları araştırılır. Şekil incelemesi, vasiyetname türü belirlenmeden yapılamaz.
İptal ile tenkis arasındaki fark nedir?#
İptal davası vasiyetnamenin geçerliliğini hedef alır. Tenkis davası ise geçerli vasiyetnamenin saklı payı aşan kısmını yasal sınıra indirir. Miras bırakan bütün malını tek kişiye bırakmış olabilir; vasiyetname şeklen ve irade bakımından geçerli olsa bile saklı pay sahipleri tenkis isteyebilir.
İptal ve tenkis talepleri, usulüne uygun biçimde terditli kurulabilir. Mahkeme önce vasiyetnamenin geçerliliğini, iptal koşulu yoksa saklı pay ihlalini inceler.
Dava süresi, görev ve yetki#
Türk Medeni Kanunu m. 559 uyarınca iptal davası:
- Davacının vasiyetnameyi, iptal sebebini ve hak sahibi olduğunu öğrendiği tarihten itibaren bir yıl,
- Her halde vasiyetnamenin açılmasından itibaren iyiniyetli davalıya karşı on yıl,
- İyiniyetli olmayan davalıya karşı yirmi yıl
içinde açılmalıdır. Bu süreler hak düşürücü niteliktedir. Hükümsüzlük savunması def’i yoluyla her zaman ileri sürülebilir.
Görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir. Kesin yetkili mahkeme, miras bırakanın son yerleşim yeri mahkemesidir. Vasiyetnamenin yalnız açılması ve ilgililere okunması ise sulh hukuk mahkemesinin çekişmesiz yargı işidir; açılma işlemi vasiyetnamenin geçerli olduğuna ilişkin kesin karar değildir.
Uygulama örneği#
Seksen dokuz yaşındaki kişi, bütün taşınmazlarını kendisine bakım veren torununa resmi vasiyetnameyle bırakmıştır. Diğer mirasçılar yalnız yaşın yüksekliğine dayanırsa iptal için yeterli delil sunmuş olmaz. Vasiyet günü ağır demans tedavisi, yakın tarihli bilişsel testler ve işlemin sonuçlarını kavrayamadığını gösteren tıbbi kayıtlar varsa ehliyet incelemesi yapılır. Ehliyet ispatlanamazsa vasiyetname geçerli kalabilir; fakat çocukların saklı payı ihlal edilmişse tenkis talebi ayrıca incelenir.
Kısa karar özeti#
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 10.09.2018, E. 2016/21896, K. 2018/8217, 89 yaşındaki miras bırakanın resmi vasiyetnamesinin ehliyetsizlik iddiasıyla iptalini incelemiştir. İlk derece mahkemesi tanık anlatımlarıyla iptal talebini reddetmiş ve tenkise karar vermiştir. Daire, işlem tarihindeki ehliyet için bütün tıbbi belgelerin toplanıp yetkili sağlık kurulundan geriye dönük rapor alınması gerektiğini belirterek hükmü bozmuştur. Somut ilke, ileri yaşın tek başına yeterli olmaması kadar, ehliyet itirazının yalnız tanıklarla da geçiştirilememesidir.
Okuyucu için yapılacaklar listesi#
- Vasiyetnamenin türünü ve tam metnini alın.
- Açılma ve tebliğ tarihlerini belgeleyin.
- İptal sebebinin öğrenildiği tarihi kaydedin.
- İşlem tarihine yakın tıbbi kayıtları eksiksiz isteyin.
- Şekil şartlarını vasiyetname türüne göre kontrol edin.
- İptal ile tenkis taleplerini ayrı değerlendirin.
- Bir, on ve yirmi yıllık süreleri karşılaştırın.
Sık sorulan sorular#
Noterde yapılan vasiyetname iptal edilebilir mi?#
Evet. Resmi şekil güçlü delil sağlar; ancak ehliyetsizlik, irade bozukluğu veya diğer kanuni sebepler varsa iptal davası açılabilir.
Sağlık raporu yoksa vasiyetname geçersiz midir?#
Hayır. Raporun gerekip gerekmediği ve kişinin işlem anındaki ehliyeti somut delillerle belirlenir.
Vasiyetnamenin açılmasına itiraz etmemek iptal hakkını bitirir mi?#
Tek başına bitirmez. İptal davası TMK m. 559’daki sürelerde ayrıca açılabilir.
İç bağlantı önerileri#
- Saklı Pay ve Tenkis Davası Nasıl Hesaplanır?
- Mirastan Mal Kaçırma Nasıl İspatlanır?
- Veraset İlamı Nasıl Alınır?
Kaynakça#
- Türk Medeni Kanunu m. 502-504, 531-559 ve 576
- Yargıtay 3. HD, 10.09.2018, E. 2016/21896, K. 2018/8217 – tam metin YARGI PRO üzerinden doğrulandı.
Son hukuki kontrol tarihi: 1 Eylül 2026
Bu metin genel hukuki bilgi amacıyla hazırlanmıştır. Somut uyuşmazlığın özellikleri, süreler ve başvuru yolu ayrıca değerlendirilmelidir.