Terekenin Tespiti Nasıl Yapılır? Mahkeme, Kapsam ve Süre

Terekenin tespiti, miras bırakanın mal ve borçlarının sulh hukuk mahkemesince araştırılarak kayıt altına alınmasını sağlayan koruyucu bir yoldur. Başvuru kural olarak miras bırakanın son yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesine yapılır. Bu işlem tek başına paylaşma, alacağın tahsili veya tapunun mirasçılar adına tescili sonucunu doğurmaz.

Terekenin tespiti ne işe yarar?#

Miras bırakanın bankadaki parası, taşınmazları, araçları, şirket payları, kıymetli evrakı, alacakları ve bilinen borçları mirasçılar tarafından tam olarak bilinmeyebilir. Türk Medeni Kanunu m. 589-590, sulh hakimine tereke mallarını korumak ve hak sahiplerine geçmesini sağlamak üzere gerekli önlemleri alma yetkisi verir.

Mahkeme somut talebe göre bankalara, tapu müdürlüklerine, trafik tescil birimlerine, şirket ve sicil kurumlarına yazı yazabilir; tereke eşyasını mühürleyebilir, defter tutabilir veya geçici yönetim önlemi alabilir. Ancak başvuran mirasçı, araştırılmasını istediği kurum ve malvarlığı unsurlarını mümkün olduğunca somutlaştırmalıdır. Mahkemenin sınırsız bir malvarlığı soruşturması yapacağı varsayılmamalıdır.

Tespit ile paylaşma arasındaki fark nedir?#

Tespit dosyası mevcut değerleri belirler ve korur. Mirasçılar arasındaki mülkiyet uyuşmazlığını çözmez; muris muvazaası, tenkis, istihkak veya ortaklığın giderilmesi taleplerinin yerine geçmez. Bir malın terekeye ait olup olmadığı çekişmeliyse ayrıca eda veya tespit davası gerekebilir.

Süre ve görevli mahkeme#

Terekenin tespiti için kanunda özel bir hak düşürücü süre öngörülmemiştir. Bununla birlikte malın kaybolması, hesabın boşaltılması veya delilin yok olması riski varsa gecikmeden başvurulmalıdır. Esas yetkili yer miras bırakanın son yerleşim yeri sulh hukuk mahkemesidir. Acil koruma gereken mal başka yerdeyse o yerdeki sulh hakimi de önlem alıp işlemi esas yetkili mahkemeye bildirebilir.

Uygulama örneği#

Miras bırakanın iki bankada hesabı, bir limited şirkette payı ve farklı şehirde kiraya verdiği bir evi bulunduğu biliniyor; ancak mirasçılardan biri belgeleri paylaşmıyorsa tespit başvurusunda bankalar, ticaret sicili ve tapu müdürlüğü açıkça belirtilmelidir. Evin satılma veya boşaltılma riski varsa yalnız kayıt araştırması değil, uygun koruma önlemi de ayrıca istenmelidir.

Güncel ve dikkat çekici kararlar#

Tespit başvurusu süreye bağlı değildir#

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 04.03.2013, E. 2012/5209, K. 2013/5573, terekenin tespiti talebinin süresinde olmadığı gerekçesiyle reddedilmesini incelemiştir. Daire, TMK m. 589 uyarınca tespit ve koruma önlemlerinin her zaman istenebileceğini belirterek ret kararını bozmuştur. Kararın somut ilkesi, tespit başvurusuna reddi mirastaki üç aylık sürenin uygulanamayacağıdır.

Malın bulunduğu yerdeki sulh hakimi de acil önlem alabilir#

Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, 11.01.2016, E. 2015/5643, K. 2016/100, yetkisizlik gerekçesiyle koruma talebinin reddini değerlendirmiştir. Daire, terekenin tamamı veya bir bölümü için malın bulunduğu yerdeki sulh hakiminin de gereken önlemi almak zorunda olduğunu; işlemlerin daha sonra miras bırakanın son yerleşim yeri mahkemesine bildirileceğini belirtmiştir. Böylece acil korumanın salt yetki tartışmasıyla geciktirilemeyeceği kabul edilmiştir.

Esas yetki son yerleşim yerine göre belirlenir#

Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, 23.03.2026, E. 2025/14872, K. 2026/4687, iki sulh hukuk mahkemesi arasındaki yetki uyuşmazlığını çözmüştür. Murisin son yerleşim yerinin Doğanşar/Sivas olduğunu dosya kapsamından tespit ederek Sivas 3. Sulh Hukuk Mahkemesini yargı yeri olarak belirlemiştir. Karar, acil önlem istisnası dışında ana tereke dosyasının murisin gerçek son yerleşim yerinde yürütüleceğini göstermektedir.

Kararların soruya verdiği net cevap#

Terekenin tespiti için üç aylık veya bir yıllık özel dava süresi yoktur. Başvuru esas olarak murisin son yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesine yapılır. Bununla birlikte başka yerdeki malın kaybolma riski varsa o yerdeki sulh hakimi de önce koruma tedbiri alabilir. Tespit dosyası mal ve borçları görünür hale getirir; paylaşmayı veya çekişmeli mülkiyet sorununu kendiliğinden çözmez.

Okuyucu için yapılacaklar listesi#

Bilinen banka, taşınmaz, araç, şirket ve borç kurumlarını listeleyin.
Murisin son yerleşim yerini gösteren kayıtları ekleyin.
Kaybolma riski olan mallar için somut koruma önlemi isteyin.
Çekişmeli mallar için ayrıca hangi davanın gerektiğini ayırın.
Tespit sonucunu reddi miras ve paylaşma kararından önce değerlendirin.

Sık sorulan sorular#

Tereke tespiti borçları da kapsar mı?#

Evet. Bilinen ve araştırılabilir borçlar da tereke bilançosunun parçasıdır; ancak tespit kararı alacaklının alacağını kesin olarak hükme bağlamaz.

Mahkeme tüm bankaları kendiliğinden araştırır mı?#

Mahkeme gerekli müzekkereleri yazabilir. Yine de banka veya malvarlığı unsurlarının somutlaştırılması araştırmanın etkinliğini artırır.

Tespit davası açmak mirası kabul sayılır mı?#

Salt koruma ve tespit istemi kural olarak terekeyi sahiplenme değildir. Buna karşılık tespit sonrasında mal üzerinde satış veya çekme gibi tasarruflar ret hakkını etkileyebilir.

İç bağlantı önerileri#

Kaynakça#

Son hukuki kontrol tarihi: 1 Eylül 2026

Bilgilendirme notu

Bu metin genel hukuki bilgi amacıyla hazırlanmıştır. Somut uyuşmazlığın özellikleri, süreler ve başvuru yolu ayrıca değerlendirilmelidir.