SGK, iş kazası veya meslek hastalığı işverenin kastı ya da iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına aykırı hareketi sonucu doğmuşsa yaptığı bazı ödemeleri işverenden isteyebilir. Rücu miktarı otomatik olarak bütün Kurum ödemeleri değildir; 5510 sayılı Kanun m.21, kusur, gerçek zarar ve gelirin ilk peşin sermaye değeri çerçevesinde hesap yapılmasını gerektirir.
Rücu sorumluluğunun şartları#
Kaza veya meslek hastalığı, kanuni yükümlülüğe aykırılık, uygun nedensellik bağı ve sorumluluk ölçüsü saptanır. Risk değerlendirmesi, eğitim, denetim, koruyucu ekipman ve iş organizasyonu belgeleri incelenir. Sırf işyerinde kaza olması işverenin yüzde yüz kusurlu sayılması için yeterli değildir.
Kaçınılmazlık nasıl değerlendirilir?#
Kaçınılmazlık, alınabilecek bütün önlemlere rağmen olayın önlenemeyen bölümüdür. Teknik bilirkişi kurulu, olay tarihindeki mevzuat ve bilimsel imkanlar üzerinden değerlendirme yapmalıdır. İşverenin almadığı bir önlemin sonucu kaçınılmazlık olarak gösterilemez.
İlk peşin sermaye değeri nedir?#
Kurumun bağladığı gelirin gelecekteki ödemelerinin hesaplanmış bugünkü değeridir. Rücu edilebilecek tutar, kanundaki tavan ve kusur oranlarıyla sınırlanabilir. Sigortalının tazminat davasında indirilecek sosyal güvenlik ödemesi de yalnız rücu edilebilir bölüm yönünden gündeme gelir.
Örnek#
Makinenin koruyucusu çıkarıldığı için yaralanma olmuşsa işverenin mevzuata aykırılığı, işçinin davranışı ve teknik nedenler ayrı oranlanır. Bilirkişi yalnız ceza dosyasındaki kusuru kopyalamamalı; sosyal güvenlik rücu ölçütlerine göre gerekçe kurmalıdır.
Okuyucu için yapılacaklar listesi#
- Kaza ve SGK tahkikat dosyasını temin edin.
- Olay tarihindeki iş güvenliği kurallarını belirleyin.
- Eğitim, bakım ve denetim belgelerini toplayın.
- Kusur ile kaçınılmazlığı teknik kuruldan değerlendirin.
- İlk peşin sermaye değeri ve gerçek zarar tavanını kontrol edin.
Güncel ve doğrudan ilgili kararlar#
Yargıtay 21. Hukuk Dairesi, E.2014/24364, K.2014/28118, 23.12.2014#
Meslek hastalığında rücu edilebilir peşin değer ile kusur ve kaçınılmazlık oranlarının uzman bilirkişilerce belirlenmesini istedi. Alt sorun, hesap tavanı ve teknik incelemedir. Tam metin
Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E.2013/9365, K.2014/5841, 14.03.2014#
Kaçınılmazlık payından işverenin sorumlu tutulamayacağını, ancak bunun olayın bütün önlemlere rağmen önlenemeyen kısmı olduğunu açıkladı. Alt sorun, kaçınılmazlığın sınırıdır. Tam metin
Yargıtay 21. Hukuk Dairesi, E.2016/749, K.2017/4211, 22.05.2017#
Rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemelerinin işçinin tazminatından indirilemeyeceğini; işçi kusuru ve kaçınılmazlık bölümünün ayrılması gerektiğini belirtti. Alt sorun, rücu ile tazminat indiriminin bağlantısıdır. Tam metin
Kararların soruya verdiği net cevap#
SGK'nın rücu hakkı Kurumun ödeme yapmasıyla sınırsız biçimde doğmaz. İşverenin ihlali, nedensellik, kusur, kaçınılmazlık ve kanuni hesap tavanı birlikte belirlenmelidir.
Sık sorulan sorular#
İşçi kusurluysa işveren hiç sorumlu olmaz mı?#
Hayır. Her tarafın kusuru ve olayın kaçınılmaz bölümü ayrı belirlenir.
Ceza davasındaki kusur raporu bağlayıcı mı?#
Maddi olgular önemlidir; rücu davasında sosyal güvenlik hukukuna uygun ayrıca teknik değerlendirme gerekir.
İlgili yazılara iç bağlantılar#
Kaynakça#
- 5510 sayılı Kanun
- 6331 sayılı Kanun
- Yargıtay 21. HD, E.2014/24364, K.2014/28118
- Yargıtay 10. HD, E.2013/9365, K.2014/5841
- Yargıtay 21. HD, E.2016/749, K.2017/4211
Bu metin genel hukuki bilgi amacıyla hazırlanmıştır. Somut uyuşmazlığın özellikleri, süreler ve başvuru yolu ayrıca değerlendirilmelidir.