Dönme, ani edimli sözleşmeyi kural olarak geçmişe etkili çözer ve karşılıklı verilenlerin iadesini gündeme getirir. Fesih ise kira gibi sürekli borç ilişkisini ileriye etkili sona erdirir. Sözleşmede kullanılan “fesih” sözcüğü tek başına belirleyici değildir; ilişkinin niteliği, ihlal ve talebin sonucu esas alınır.
Dönmenin sonuçları nelerdir?#
TBK m.123-126 çerçevesinde temerrüt nedeniyle dönmede taraflar aldıklarını iade eder. Alacaklı, sözleşmenin geçerli biçimde kurulacağına duyduğu güven nedeniyle uğradığı menfi zararı da kusurlu borçludan isteyebilir.
Fesih ne zaman kullanılır?#
Sürekli edimli ilişkilerde geçmişte usulüne uygun ifa edilen dönem korunur; ilişki ileriye etkili biter. Olağan fesih, sözleşme veya kanundaki bildirim süresine; haklı fesih ise ilişkiyi sürdürmeyi çekilmez kılan sebebe dayanır.
Tek taraflı bildirim yeterli midir?#
Çoğu sözleşmede bozucu yenilik doğuran beyan karşı tarafa ulaşınca sonuç doğurur. Fakat arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesi gibi mülkiyet aktarımı ve üçüncü kişi hakları içeren ilişkilerde taraflar anlaşmıyorsa mahkeme kararı gerekebilir. Bildirimde hukuki sebep, süre ve talep açık olmalıdır.
Uygulamalı örnek#
Tek seferde teslim edilecek makine hiç teslim edilmezse alıcı ek süreden sonra dönüp bedeli geri isteyebilir. Beş yıllık bakım sözleşmesi ikinci yılda haklı nedenle sona erdirilirse geçmişte sağlanan hizmetler geri verilmez; fesih ileriye etkili sonuç doğurur.
Okuyucu için yapılacaklar listesi#
- Sözleşmenin ani mi sürekli mi olduğunu belirleyin.
- İhlal ve temerrüt şartlarını belgeleyin.
- Gerekliyse uygun ek süre verin.
- Dönme veya fesih iradesini açık bildirin.
- İade ile tazminat taleplerini birbirinden ayırın.
- Aynen ifa ve dönmeyle çelişen talepleri birlikte ileri sürmeyin.
Güncel ve doğrudan ilgili kararlar#
Yargıtay 15. Hukuk Dairesi, E.2006/996, K.2007/3637, 30.05.2007#
Arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesinde fesih ile eksik iş ve gecikme tazminatı birlikte istenmişti. Daire, fesih ile ifaya dayalı müspet zarar taleplerinin çeliştiğini; taraflar anlaşmıyorsa fesih için mahkeme kararı gerektiğini belirtti. Alt sorun, seçimlik taleplerin bağdaşmasıdır. Tam metin
Yargıtay 6. Hukuk Dairesi, E.2012/16504, K.2013/9801, 03.06.2013#
Teslim edilmeyen kiralanan için peşin ödemelerin iadesi istendi. Daire, dönmenin geçmişe etkili olduğunu ve tarafların verdiklerini geri alacağını kabul etti. Alt sorun, dönme sonrasında iadenin kapsamıdır. Tam metin
Yargıtay 23. Hukuk Dairesi, E.2013/477, K.2013/1809, 22.03.2013#
Arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesinde tek taraflı beyanın yeterli olduğu kabul edilmişti. Daire, karşı taraf feshe katılmıyorsa resmi şekle bağlı bu sözleşmenin mahkeme kararıyla sona erdirilebileceğini belirtti. Alt sorun, bildirimin tek başına sonuç doğurmadığı istisnadır. Tam metin
Kararların soruya verdiği net cevap#
Dönme geçmişe, fesih ileriye etkili sonuç doğurur. Kullanılan kelimeden çok sözleşmenin yapısı belirleyicidir. Dönme seçildiğinde aynen ifaya bağlı müspet zarar kalemleriyle çelişki yaratılmamalı; özel sözleşmelerde mahkeme kararı gerekip gerekmediği ayrıca kontrol edilmelidir.
Sık sorulan sorular#
Fesih bildirimi noterle mi yapılmalı?#
Her sözleşmede zorunlu değildir; fakat şekil şartı ve ispat için sözleşme hükmü ile özel kanun kontrol edilmelidir.
Dönmede kapora iade edilir mi?#
Ödemenin bağlanma parası, cayma parası veya cezai şart oluşuna ve dönmenin haklılığına göre sonuç değişir.
Fesih tarihinden önceki borçlar silinir mi?#
Kural olarak hayır. Sürekli sözleşmede feshe kadar doğmuş borçlar ve ihlaller varlığını korur.
İlgili yazılara iç bağlantılar#
- Konkordato Taksitinin Ödenmemesi
- Limited Şirket Ortaklığından Çıkma
- Dolandırıcılık mı Hukuki Uyuşmazlık mı?
Kaynakça#
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.123-126
- Yargıtay 15. HD, E.2006/996, K.2007/3637
- Yargıtay 6. HD, E.2012/16504, K.2013/9801
- Yargıtay 23. HD, E.2013/477, K.2013/1809
Bu metin genel hukuki bilgi amacıyla hazırlanmıştır. Somut uyuşmazlığın özellikleri, süreler ve başvuru yolu ayrıca değerlendirilmelidir.