Borcun gerçek anlamda devri, yeni borçlu ile alacaklı arasındaki sözleşmeyle kurulur. Eski borçlu ile üçüncü kişinin kendi aralarındaki anlaşma, alacaklı kabul etmedikçe eski borçluyu borçtan çıkarmaz. Kabul açıkça verilebileceği gibi, koşulları varsa yeni borçlunun ifasını çekincesiz kabul etmek suretiyle örtülü de olabilir.
İç üstlenme ile dış üstlenme farkı#
TBK m.195-204 bakımından iç üstlenme eski borçlu ile üçüncü kişi arasındadır; üçüncü kişi borcu ödeme veya borçluyu kurtarma taahhüdünde bulunur. Dış üstlenme alacaklı ile üçüncü kişi arasında kurulur ve borçlu sıfatını değiştirir.
Alacaklının kabulü nasıl anlaşılır?#
Yazılı onay güvenli yöntemdir; ancak kanun özel şekil öngörmüyorsa sözlü veya örtülü kabul mümkündür. Alacaklının yeni kişiden ödemeyi borçlu sıfatıyla çekincesiz kabul etmesi örnek olabilir. Sadece üçüncü kişinin ödeme vaadini bilmek her zaman kabul değildir.
Borca katılmadan farkı nedir?#
Borcun devrinde eski borçlu çıkar, yeni borçlu onun yerini alır. Borca katılmada ise eski ve yeni borçlu birlikte sorumlu olur. Metnin başlığı değil, alacaklının kimi borçlu saydığı ve eski borçlunun kurtarılıp kurtarılmadığı belirleyicidir.
Uygulamalı örnek#
A şirketi 1 milyon TL borcunu B şirketinin ödeyeceğine dair protokol yapsın. Alacaklı bu protokole taraf değilse A kendiliğinden kurtulmaz. Alacaklı B'yi yeni borçlu olarak yazılı kabul ederse borcun devri; A'yı da sorumlu tutarsa borca katılma söz konusu olabilir.
Okuyucu için yapılacaklar listesi#
- İç üstlenme mi dış üstlenme mi olduğunu belirleyin.
- Alacaklının kabulünü açıkça belgeleyin.
- Eski borçlunun kurtulduğunu tereddütsüz yazın.
- Teminat verenlerin durumunu ayrıca düzenleyin.
- Faiz, vade ve savunmaların devamını gösterin.
- Borca katılma ihtimalini metin ve davranışlarla kontrol edin.
Güncel ve doğrudan ilgili kararlar#
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E.2021/288, K.2023/8, 01.02.2023#
Senet borçlarına ilişkin protokolün borcun devri mi borca katılma mı olduğu tartışıldı. Kurul, borcun devrinde alacaklı muvafakati ve eski borçlunun ilişkiden çıkması ölçütlerini vurguladı. Alt sorun, sözleşmenin hukuki niteliğidir. Tam metin
Yargıtay 23. Hukuk Dairesi, E.2015/3447, K.2015/8179, 16.12.2015#
Kooperatifler arasındaki iş ve sorumluluk devri incelendi. Daire, iç üstlenmenin alacaklıyı bağlamadığını; dış üstlenmede alacaklı kabulünün açık veya örtülü olabileceğini belirtti. Alt sorun, iki üstlenme türünün ayrımıdır. Tam metin
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E.2021/427, K.2022/1610, 29.11.2022#
İpotekli taşınmazı alan kişinin ödeme sorumluluğu tartışıldı. Kurul, üçüncü kişi ile borçlu arasında ön ilişki bulunmasının şart olmadığını; gerçek devir için alacaklı ile üçüncü kişi arasındaki kabulün belirleyici olduğunu açıkladı. Alt sorun, alacaklı kabulünün kurucu etkisidir. Tam metin
Kararların soruya verdiği net cevap#
Eski borçlu ile üçüncü kişinin anlaşması alacaklıyı tek başına bağlamaz. Eski borçlunun kurtulması için alacaklının yeni borçluyu kabul etmesi gerekir. Kabul örtülü olabilir; ancak borcun devri ile borca katılma ayrımı açık irade ve davranışlardan yapılır.
Sık sorulan sorular#
Alacaklı susarsa kabul etmiş sayılır mı?#
Kural olarak sırf susma yeterli değildir; teklif, davranış ve somut ilişkinin özellikleri incelenir.
Kefil borcun devrinden sonra sorumlu kalır mı?#
Üçüncü kişi tarafından verilen teminatlar, teminat verenin yazılı rızası yoksa etkilenebilir; TBK'nın özel hükümleri kontrol edilmelidir.
Borcun devri yazılı olmak zorunda mı?#
Genel kuralda özel şekil yoktur; asıl borcun ve işlemin türüne göre özel şekil gerekebilir. İspat için yazılı düzenleme önemlidir.
İlgili yazılara iç bağlantılar#
Kaynakça#
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.195-204
- Yargıtay HGK, E.2021/288, K.2023/8
- Yargıtay 23. HD, E.2015/3447, K.2015/8179
- Yargıtay HGK, E.2021/427, K.2022/1610
Bu metin genel hukuki bilgi amacıyla hazırlanmıştır. Somut uyuşmazlığın özellikleri, süreler ve başvuru yolu ayrıca değerlendirilmelidir.