“Kapora” tek başına hukuki sonucu belirlemez. Sözleşme yapılırken verilen para, aksi açıkça kararlaştırılmamışsa TBK m.177 uyarınca bağlanma parası sayılır ve esas bedelden düşülür. Taraflara vazgeçme hakkı veren cayma parası açıkça kararlaştırılmışsa veren cayınca parayı bırakır, alan cayınca iki katını verir.
Bağlanma parası nedir?#
TBK m.177, sözleşmenin kurulduğunu kanıtlayan ön ödemeyi düzenler. Bağlanma parası kendiliğinden ceza değildir. Sözleşme ifa edilirse bedelden düşülür; ilişki sona ererse kusur, zarar ve özel hükümler çerçevesinde iade değerlendirilir.
Cayma parası ne sonuç doğurur?#
TBK m.178'deki cayma parası taraflara gerekçe göstermeden sözleşmeden çıkma yetkisi verir. Bu sonucun doğması için ödemenin cayma parası olduğunun açık anlaşılması gerekir. Sadece banka açıklamasına “kapora” yazılması çoğu kez yeterli değildir.
Asıl sözleşme geçersizse ne olur?#
Cayma parası ve ceza koşulu asıl borca bağlıdır. Örneğin resmi şekilde yapılmayan taşınmaz satışı geçersizse yan edim de kural olarak geçersiz olur; verilen para sebepsiz zenginleşme hükümleriyle geri istenebilir. Dürüstlük kuralına dayalı çok sınırlı istisnalar somut olayla değerlendirilir.
Uygulamalı örnek#
Araç için 100.000 TL gönderilip yazılı metinde yalnız “kapora” denmişse ödeme bağlanma parası kabul edilebilir. “Taraflardan biri hiçbir sebep göstermeden cayabilir; alıcı cayarsa ödeme kalır, satıcı cayarsa iki katını öder” hükmü varsa cayma parası niteliği güçlenir.
Okuyucu için yapılacaklar listesi#
- Dekont ve sözleşmedeki ifadeleri birlikte inceleyin.
- Paranın bedelden düşülüp düşülmeyeceğini yazın.
- Cayma hakkını ve sonucunu açıkça düzenleyin.
- Asıl sözleşmenin şekil şartını kontrol edin.
- Vazgeçme bildirimini ispatlanabilir biçimde yapın.
- Gerçek zarar iddiası varsa belgeleyin.
Güncel ve doğrudan ilgili kararlar#
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E.2022/5945, K.2023/1681, 30.05.2023#
Harici taşınmaz satışında ödenen 50.000 USD kaporanın iadesi tartışıldı. Daire, geçersiz asıl sözleşmeye bağlı cayma parasının da geçersiz olacağını ve iadenin sebepsiz zenginleşme temelinde değerlendirilmesini benimsedi. Alt sorun, şekle aykırı sözleşmedeki kaporanın sonucudur. Tam metin
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E.2020/551, K.2022/1147, 22.09.2022#
Harici taşınmaz satışı için verilen paranın iki katı istendi. Kurul, cayma parasının feri nitelikte olduğunu ve geçerli asıl sözleşme bulunmadığında iki kat ödeme talebinin doğmayacağını belirtti. Alt sorun, cayma parasının asıl sözleşmeye bağlılığıdır. Tam metin
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E.2019/722, K.2022/297, 10.03.2022#
Makine satışında gönderilen peşinatın niteliği incelendi. Cayma parası olduğu kanıtlanmadığından ödeme bağlanma parası sayıldı; sözleşmenin sona ermesinde kanıtlanan zarar varsa mahsup edilebileceği açıklandı. Alt sorun, ispat ve karineye ilişkindir. Tam metin
Kararların soruya verdiği net cevap#
Kapora kural olarak “yanmaz”. Cayma sonucu açıkça kararlaştırılmadıkça ödeme bağlanma parasıdır. Geçersiz asıl sözleşmede iki kat ödeme veya ceza değil, verilen paranın iadesi gündeme gelir; karşı taraf kanıtladığı zarar için ayrı hak ileri sürebilir.
Sık sorulan sorular#
Satıcı vazgeçerse her zaman iki kat mı öder?#
Hayır. İki kat sonucu ancak geçerli sözleşmede cayma parası açıkça kararlaştırılmışsa doğar.
Dekontta kapora yazması yeterli mi?#
Önemli bir delildir, fakat cayma parası sonucunu tek başına kesinleştirmez.
Sözlü anlaşmada kapora geri alınabilir mi?#
Sözleşmenin türü, şekil şartı, ödemenin amacı ve vazgeçme sebebi birlikte incelenir.
İlgili yazılara iç bağlantılar#
Kaynakça#
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.177-178
- Yargıtay 3. HD, E.2022/5945, K.2023/1681
- Yargıtay HGK, E.2020/551, K.2022/1147
- Yargıtay HGK, E.2019/722, K.2022/297
Bu metin genel hukuki bilgi amacıyla hazırlanmıştır. Somut uyuşmazlığın özellikleri, süreler ve başvuru yolu ayrıca değerlendirilmelidir.