Menfi Zarar ve Müspet Zarar Arasındaki Fark

Müspet zarar, sözleşme gereği gibi ifa edilseydi alacaklının bulunacağı durum ile mevcut durum arasındaki farktır; kar kaybı bunun tipik örneğidir. Menfi zarar ise sözleşmenin geçerli kurulacağına veya ifa edileceğine güvenilmesi nedeniyle uğranılan kayıptır; hazırlık, noter, teminat ve bazı işlem giderleri bu kapsama girebilir. Aynı menfaat için iki zarar türü birlikte tahsil edilemez.

Müspet zarar hangi durumda istenir?#

TBK m.112 ve m.125 kapsamında borcun hiç veya gereği gibi ifa edilmemesi halinde ifa menfaati korunur. Alacaklı aynen ifadan vazgeçerek müspet zarar isteyebilir. Beklenen kar, ikame sözleşme farkı ve gecikmeden doğan bazı kayıplar somut ispatla bu gruba girebilir.

Menfi zarar hangi durumda istenir?#

Alacaklı sözleşmeden dönmüş veya sözleşme karşı tarafın kusuru yüzünden geçersiz kalmışsa, sözleşmeye güvenilmeseydi malvarlığının bulunacağı durum hedeflenir. Boşa giden hazırlık ve işlem giderleri, başka sözleşme fırsatının kaçırılması kanıtlanırsa menfi zarar olabilir.

Neden ikisi birlikte istenemez?#

Müspet zarar sözleşme ifa edilmiş gibi, menfi zarar ise sözleşmeye hiç güvenilmemiş gibi hesaplanır. Bu iki varsayım aynı alacak bakımından çelişir. Farklı zarar kalemlerinin adı değil, hangi menfaati karşıladığı incelenir; çift tazminata izin verilmez.

Uygulamalı örnek#

Yüklenici haksız feshedilen projeden 500.000 TL net kar elde edeceğini kanıtlarsa bu müspet zarardır. Proje için ödediği 40.000 TL teminat komisyonu menfi zarar niteliği taşıyabilir. Kar hesabı bu gideri zaten içeriyorsa her ikisinin ayrıca toplanması mükerrer tahsil doğurur.

Okuyucu için yapılacaklar listesi#

Önce kullanılan seçimlik hakkı belirleyin.
Her kalemi belge ve hesap yöntemiyle ayırın.
Kar kaybında tasarruf edilen giderleri düşün.
Menfi zararda güven ilişkisini ve illiyet bağını gösterin.
Aynı giderin iki hesapta tekrarına engel olun.
Kusur, öngörülebilirlik ve zararı azaltma yükünü değerlendirin.

Güncel ve doğrudan ilgili kararlar#

Yargıtay 6. Hukuk Dairesi, E.2025/2802, K.2026/1977, 07.05.2026#

Haksız feshedildiği ileri sürülen yapım sözleşmesinde masraflar ve kar kaybı istendi. Daire, müspet zarar seçildiğinde aynı hesabın girdisi olan menfi zararın ayrıca istenemeyeceğini vurguladı. Alt sorun, iki zarar türünün birlikte talebidir. Tam metin

Yargıtay 6. Hukuk Dairesi, E.2023/3206, K.2024/4563, 04.12.2024#

Aynı yapım işinde menfi zarar ile kar kaybı birlikte hüküm altına alınmıştı. Daire, müspet ve menfi zararın aynı hukuki seçim içinde birlikte istenemeyeceğini belirterek ayrıştırma yapılmasını istedi. Alt sorun, hesaplamadaki mükerrerliktir. Tam metin

Yargıtay 6. Hukuk Dairesi, E.2022/4444, K.2024/1538, 15.05.2024#

Sözleşme kusursuz imkansızlık nedeniyle sona ermişti. Daire, kar kaybı niteliğindeki müspet zararın istenemeyeceğini; ödenmeyen imalat, noter, damga vergisi ve teminat masraflarının menfi zarar kapsamında değerlendirilebileceğini onadı. Alt sorun, somut zarar kalemlerinin sınıflandırılmasıdır. Tam metin

Kararların soruya verdiği net cevap#

Kar kaybı kural olarak müspet; boşa giden sözleşme ve hazırlık giderleri menfi zarardır. Hangi kalemin istenebileceği sözleşmenin nasıl sona erdiğine, kusura ve kullanılan seçimlik hakka bağlıdır. Aynı ekonomik kayıp iki ad altında tahsil edilemez.

Sık sorulan sorular#

Kar kaybı nasıl kanıtlanır?#

Sözleşme bedeli, maliyetler, tasarruf edilen giderler, geçmiş performans ve piyasa verileriyle net kazanç hesaplanır.

Geçersiz sözleşmede müspet zarar istenir mi?#

Kural olarak geçersiz sözleşmenin ifa menfaati korunmaz; iade ve koşulları varsa güven zararı gündeme gelir.

Manevi zarar bu ayrımın içinde mi?#

Menfi ve müspet zarar malvarlığı zararını sınıflandırır. Manevi tazminatın ayrı şartları vardır.

İlgili yazılara iç bağlantılar#

Kaynakça#

Bilgilendirme notu

Bu metin genel hukuki bilgi amacıyla hazırlanmıştır. Somut uyuşmazlığın özellikleri, süreler ve başvuru yolu ayrıca değerlendirilmelidir.