Tarafların ileride asıl sözleşmeyi yapmayı üstlendiği ön sözleşme kural olarak geçerlidir. Ancak asıl sözleşme kanunen belirli şekle bağlıysa ön sözleşme de aynı şekle uymalıdır. Ayrıca asıl sözleşmenin konusu ve esaslı noktaları ön sözleşmede belirlenmiş veya belirlenebilir olmalıdır.
Ön sözleşme ne borcu doğurur?#
TBK m.29, ileride sözleşme yapma borcunu tanır. Taraf, koşullar gerçekleştiğinde asıl sözleşmenin kurulması için gerekli irade açıklamasını yapmalıdır. “Görüşmelere devam edilecektir” gibi bağlanma iradesi taşımayan ifadeler ön sözleşme olmayabilir.
Hangi unsurlar yazılmalıdır?#
Taraflar, sözleşmenin konusu, bedel veya belirleme yöntemi, süre ve asıl sözleşmenin kurulma koşulları anlaşılabilir olmalıdır. Belirsizliği sonradan tek tarafın dolduracağı metinler bağlayıcılık sorunu yaratır.
Şekle aykırılığın sonucu nedir?#
Asıl sözleşme resmi şekle bağlıysa ön sözleşme de kural olarak aynı şekildedir. Özellikle taşınmaz satış vaadi ve arsa payı karşılığı inşaat ilişkilerinde adi yazılı metin yeterli olmayabilir. Geçersiz ön sözleşmeye dayanarak aynen ifa istenemese de verilenlerin iadesi ve sözleşme görüşmelerindeki kusura dayalı zarar ayrı değerlendirilebilir.
Uygulamalı örnek#
Taraflar ileride yapılacak danışmanlık sözleşmesinin konusu, süresi ve ücretini yazılı protokolde kesinleştirip imzalarsa ön sözleşme kurulabilir. Tapulu taşınmaz satışını yalnız e-posta ile vaat etmeleri ise resmi şekil nedeniyle aynı sonucu doğurmaz.
Okuyucu için yapılacaklar listesi#
- Metnin bağlanma iradesi taşıdığını açıklaştırın.
- Asıl sözleşmenin esaslı noktalarını belirleyin.
- Asıl sözleşmenin kanuni şekil şartını araştırın.
- Koşul ve son tarihleri yazın.
- Yetkili temsilcilerin imzasını kontrol edin.
- İhlal halinde aynen ifa, iade ve zarar seçeneklerini ayırın.
Güncel ve doğrudan ilgili kararlar#
Yargıtay 23. Hukuk Dairesi, E.2015/7752, K.2016/5491, 28.12.2016#
Arsa payı karşılığı inşaat ön sözleşmesi adi yazılı yapılmıştı. Daire, asıl sözleşme resmi şekle bağlı olduğundan TBK m.29/2 gereği ön sözleşmenin de resmi şekilde kurulması gerektiğini belirtti. Alt sorun, şekil paralelliğidir. Tam metin
Yargıtay 15. Hukuk Dairesi, E.2013/3105, K.2014/3822, 04.06.2014#
Sondaj tesisinin devrine ilişkin ön sözleşmede bedel ve ifa koşulları tartışıldı. Daire, asıl sözleşmenin konusu ile esaslı şartlarının belirli veya belirlenebilir ve taraf iradelerinin uyumlu olması gerektiğini açıkladı. Alt sorun, içerik yeterliliğidir. Tam metin
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E.2017/5615, K.2019/1215, 18.02.2019#
İleride komşu işyerini kiralama vaadine bağlı ceza koşulu incelendi. Daire, ön sözleşmenin bağımsız borç sözleşmesi olduğunu ve geçerli ön borca bağlı cezanın sözleşmenin bütünü yorumlanarak değerlendirilmesi gerektiğini belirtti. Alt sorun, ön sözleşmeye bağlı ceza koşuludur. Tam metin
Kararların soruya verdiği net cevap#
Ön sözleşme yalnız “niyet” açıklaması değilse bağlayıcı olabilir. Esaslı noktalar belirlenebilir olmalı ve asıl sözleşmenin geçerlilik şekline uyulmalıdır. Şekle aykırı metin asıl sözleşmeyi yapmaya zorlama hakkı doğurmaz.
Sık sorulan sorular#
Niyet mektubu ön sözleşme midir?#
Başlığı değil, tarafların bağlanma iradesi ve esaslı noktaların belirlenmesi önemlidir.
Ön sözleşmede bedel şart mı?#
Bedel esaslı unsur ise en azından objektif biçimde belirlenebilir bir yöntem bulunmalıdır.
Ön sözleşmeye cezai şart konabilir mi?#
Evet; fakat ön sözleşme geçersizse ona bağlı ceza da kural olarak geçersiz olur.
İlgili yazılara iç bağlantılar#
Kaynakça#
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.29
- Yargıtay 23. HD, E.2015/7752, K.2016/5491
- Yargıtay 15. HD, E.2013/3105, K.2014/3822
- Yargıtay 3. HD, E.2017/5615, K.2019/1215
Bu metin genel hukuki bilgi amacıyla hazırlanmıştır. Somut uyuşmazlığın özellikleri, süreler ve başvuru yolu ayrıca değerlendirilmelidir.